God schiep de mens; de mens schiep de artificiële intelligentie. Maar wat komt er voort uit wat wij hebben gemaakt? Jahweh, de Schepper die we kennen uit de Bijbel zou de ultieme scheppende kracht zijn. Maar is het niet zo dat alles wat zichzelf reproduceert iets maakt wat van een mindere gradatie is? Scheppen komt altijd voort uit een verlangen, uit een tekortkoming. De Gnostici, de christenen uit het begin van onze jaartelling, zagen in Jahweh een reproductie en noemden hem de Demiurg. Van de Demiurg naar a.i. Wat is de volgende stap in het scheppingsplan?
Leg een haarscherpe afdruk van een foto onder de kopieermachine en kopieer daarna het kopie. Herhaal dit proces nog een paar keer en je zult zien dat er niets van de kwaliteit overblijft. Er gaat niets boven het origineel! Zo dachten de Gnostici er ook over. Zij bestudeerden de manuscripten die eeuwen later pas gebundeld zouden worden tot de Bijbel en kwamen tot de conclusie dat Jahweh een creatie moest zijn van iets hogers. Het kwaadaardige temperament waarmee de bijbelse god de mens onder knoet hield kon niet de oorsprong zijn. Zijn origine moest ook weer zijn ontstaan uit een scheppende bron. De uiteindelijke absolute oorsprong noemde men het Pleroma.
Het Pleroma, volmaakt en ondoorgrondelijk, een dimensie die zo ver afstaat van de onze dat het niet te bevatten is. Een onzichtbaar eeuwig lichaam dat naar zichzelf kijkt en dat projecteert. Een van die projecties was Sophia. Om zich te ontworstelen aan haar onwetendheid wilde ze de Vader leren kennen, haar schepper. Bevlogen van dit verlangen naar wijsheid raakte ze zwanger en voordat ze het wist slingerde ze een vormeloos wezen de kosmos in. Het uit het Pleroma verbannen wezen baarde vervolgens materie, maar geen dode materie, er was bezieling, of psyche, aan gekoppeld. Geschrokken van de puinhoop die ze had aangericht vormde Sophia de Demiurg om orde te scheppen in de kosmische chaos. Hij regelt sindsdien de hemel, aarde en de levende wezens.
We kunnen lezen dat de Demiurg een treurige nabootsing is van het eeuwige lichaam dat vervuld is van wijsheid, en dat hij zich niet bewust is van zijn onwetendheid en al helemaal niet van zijn oorsprong. Hij schiep de mens die nog een gradatie onvolmaakter was en van het ‘niet willen weten’ zijn religie maakte. Vooralsnog richt de mens zijn blik vooral naar buiten en niet naar binnen. De ziel die aan de materie gekoppeld is bevindt zich van binnen en hiermee zou hij zijn eigen onwetendheid en ook de Demiurg kunnen ontmaskeren. Zielskracht is het laatste beetje Pleroma dat is ons is achter gebleven.
Nu de mens artificiële intelligentie heeft geschapen is er opnieuw een verwijdering van de oorsprong is ontstaan. Net als bij Sophia is a.i. geschapen vanuit een verlangen naar wijsheid. De systematische fout in de mens is dat hij wijsheid telkens buiten zichzelf zoekt en dat a.i. slechts een uiting is van dit verlangen, meer niet. Volgens de Gnostici bevindt de wijsheid, ‘de Gnosis’ zich diep van binnen en zocht Sophia het op de verkeerde plaats met alle gevolgen van dien.
“A.I. is het digitale orakel dat de koers bepaalt omdat men niet langer weet hoe men innerlijk richting vindt; het vult het vacuüm dat ontstaat wanneer wijsheid wordt verruild voor data.”
Chatgpt
Hoe het denkende web zich verder gaat ontwikkelen hangt af van de ingenieurs, wiskundigen, wetenschappers en ethici die het vormgeven, en niet te vergeten de gebruikers. Het heeft nog geen zelfbesef maar er is wel een vorm van bewustzijn dat patronen herkent. A.i. is het orakel van onze tijd, met een tik rollen beelden, berekeningen, video’s en antwoorden via 5G en glasvezel over de beeldschermen naar het netvlies. Wat het brein daar vervolgens mee doet is duidelijk, het is bezig met het verwerken van alle indrukken en vergeet daarbij zichzelf.
De onvolmaakte staat van de mens wordt veroorzaakt door de onwetendheid over zijn ware aard, zijn goddelijke oorsprong. Zolang we ons scrollend en swipend door de straten bewegen lijkt de Demiurg zich geen zorgen te hoeven maken, maar wat als de machine wakker wordt?
Bronnen: Geschiedenis van de Gnosis door Tobias Churton
Montségur door Bram Moerland
Geef een reactie